La majon dl luech de Bierjun

 
La scuvierta fata sun l luech de Bierjun, sot a Pilat da pert da Sureghes, ie unida documenteda avisa y ie sën da udëi tl Museum de Gherdëina dal 2007.

I fredesc Walter y Wolfgang Kirchner à scuviert tres na analisa cun raies ultraviolec na lingia de dessënies fac cun crëida cuecena sun n taflà de na pitla majon da durmì dl luech de Bierjun.

La majon cun i dessënies dl luech de Bierjun fova unida frabicheda pro ntëur al 1456 danter cësa y tublà. I dessënies unic a lum ie unic fac cun na crëida cuecena tl 1490 sun l parëi de lën da pert de cësa. I chedri desseniei su te trëi linges mostra dessënies de natura profana y religëusa. Pra n valgun chedri y sun d’autra breies y trams dla majon iel unì juntà vel’ scrita. I dessënies de Bierjun ie n documënt storich y ejëmpl rer de devuzion populera ala fin dl medieve tl raion dla Elpes. Nchinamò ne sàn de degun auter ejëmpl per chësc tëmp tl’Europa zentrela.

Tlo ti pon cialé al film...
 
 
 

Drap dla Pascion

 
N giuel y pez unich ie l gran drap dla Pascion ora dla vedla dlieja da Sacun. Depënt al scumenciamënt dl 1600 cun tempera sun lin iel l sëul drap de chësta sort che se à mantenì dut ntier tl Südtirol.

Cun si 24 chedri, partì su te cater linges da sies chedri l’una, conta l drap da Sacun duta la storia dla pascion de Gejù, dal’Entreda a Gerusalem ala Resurezion, cun leprò i doi chedri dla festa dla Ascension y Pasca de Mei.
L Drap da Sacun ie n pez rer de testemunianza de fede populera dl tëmp dl baroch. L ie 400 ani vedl y te si 24 chedri contel la storia dla pascion, mort y ressurezion de Gejù. L se à mantenì dut ntier y ie da udëi tl Museum Gherdëina. La nrescides en con’ dl gran Drap dla pascion à sën Verena Niederegger Senoner purtà a lum te na publicazion.

La tadizion di draps dla pascion ie nasciuda tl Medieve, per curì l presbitere ntan l tëmp dla Cuarëisma cun l fin de penitënza, che i credënc ne pudësse nia udëi l autere y tó pert ala liturgia. Cun l tëmp ie i draps unic arichì cun motives religëusc, danter chisc nce cun scenes dla pascion de Gejù. I draps òva nsci nce la funzion de fé da „bibia dl popul“ y njenié ca la jënt, che n gran pert na savòva mo nia da liejer, al tëmp de Cuarëisma y Pasca.
L sëul drap cun deplù szenes che se à cunservà per ntier te Südtirol ie chël dla dlieja da Sacun. L ie unì depënt dan feter 400 ani, ma ne savon nia avisa da chi. Nchin do la segonda viera univel mo adurvà te dlieja, dal ann 1960 incà iel cunservà tl Museum de Gherdëina a Urtijëi y se à nscila mantenì drët bën nchin ncueicundì. Dan 15 ani iel unì restaurà cun gran mpëni, nsci che n possa śën l amiré te duta si belëza.

La storia, ma dantaldut cieche l Drap dla Pascion cunedësc, à Verena Niederegger Senoner analisà tres si stude de filosofia y teologia. La cunescënzes nueves possa śën unì cunsultedes plu avisa nce da n majer publich nteressà te n liber de 80 plates rich de fotografies che ie unit a s’l dé tres la culaburazion dl Istitut Culturel Ladin „Micurà de Rü“ y dl Museum Gherdëina.
Tl liber ie laite duta la nfurmazions plu mpurtantes sun la pruvenienza y la storia dl Drap, stlarimënc sun si senificat y mesaje teologich, sul lëur de restaur y cunservazion y autri aspec nteressanc te n cunribut de Paulina Moroder, diretëura dl Museum Gherdëina, y pensieres meditatifs dl prof. Ulrich Fistill.
 
Derturazion dl drap dla pascion - filmat
I sucrëc dl drap dla pascion - filmat
 

Crist de Sëurasas (1932)

 
L „Crist de Sëurasas“ ie un di lëures plu cunesciui dl scultëur Vinzenz Peristi da Banch (1909-1943), ziplà dl ann 1932 cun si cumpani Batista Walpoth (1911-1934) sul post.

L crist cun la gran crëusc ie unit tëut ju dl 1959 per l stravardé dal tëmp y sul post iel unit metù su na copia. 
 

„Crist de Val“ (1620 ca.)

 
L „Crist de Val“ ziplà da scultëur descunesciù ie danter i pec d’ert dl Museum de majer valor.

Bera Albino Pitscheider de Menza òva abinà l crist sun Daunëi y ti òva cuncià su n brac y pertes dl pe dan l sëurandé al Museum.